Start arrow Artyku造 arrow Zemsta jest s這dka
 
 
Zemsta jest s這dka Drukuj
07.01.2007.

Rzym: 12. 14 – 21

Ju sam fakt, 瞠 kanw wielu klasycznych i wspó販zesnych utworów literackich (tragedie Ajschylosa, Hamlet, Hrabia Mon­te Christo), a tak瞠 filmów jest motyw zemsty oraz 瞠 wywo逝j one w nas reakcje emocjonalne, 鈍iadczy o tym, 瞠 zagadnienie to jest dla nas bardzo istotne i porusza wra磧iwe obszary naszej psychiki. Wystarczy wybra si do kina i pos逝cha komentarzy widowni towarzysz帷ych wymierzeniu sprawiedliwo軼i schwy­tanemu z這czy鎍y. Zemsta i snucie fantazji na jej temat budz w nas bardzo silne uczucia. S to uczucia podzielane przez wszystkich ludzi niezale積ie od koloru skóry, trudne do opano­wania i cz瘰to bardzo k這potliwe.

Zemsta to rodzaj 郵epej sprawiedliwo軼i, która im bli窺z si staje naturze cz這wieka, tym bardziej powinno j si wyplenia. W jednym zdaniu mo積a powiedzie o czterech wa積ych aspektach zemsty:
-ch耩 zemsty jest bliska ludzkim sercom
-nie trzeba si jej uczy, poniewa jest naturalna i instynk­towna
-przypomina sprawiedliwo嗆, lecz zasadniczo si od niej ró積i
-jest niepo膨dana; jest równie naturalna jak chwasty, które je郵i nie s regularnie usuwane z uprawnego pola pewnego dnia zag逝sz hodowane na nim ro郵iny.

Ja definiuj zemst jako wyr璚zanie sprawiedliwo軼i, w czym kryje si niew徠pliwa przyjemno嗆 czerpana przez m軼iciela z zadawania cierpienia osobie karanej. I w tym tkwi problem. Pragniemy ukara z這czy鎍, gdy chcemy 篡 w sprawiedli­wie i bezpiecznie.
Czy powinni鄉y wzi望 sprawiedliwo嗆 w swoje r璚e?
Je郵i jeste鄉y zwolennikami wymierzania kary, musimy by równie prze鈍iadczeni o w豉snej prawo軼i. A wtedy nawet je­郵i jeste鄉y przekonani, 瞠 karana osoba zas逝guje na cierpienie, to zadaj帷 je tej osobie, po cz窷ci sami cierpimy z powodu po­czucia winy. Albowiem czujemy dyskomfort, u鈍iadamiaj帷 so­bie, 瞠 cieszymy si na my郵 o zadawaniu komu cierpienia. Jest to kolejny przyk豉d naszej ch璚i bycia dobrymi lud幟i, a jedno­cze郾ie czynienia lub fantazjowania o pope軟ianiu czynów, któ­rych dobry cz這wiek czyni nie powinien.

安iatowe Stowarzy­szenie Ko軼ioów w swoim o鈍iadczeniu jednoznacznie pot­pi這 zemst jako dzia豉nie, którego celem nie jest po這瞠nie kresu cierpieniu, lecz jego pog喚bianie. Odwet bierzemy po to, by kto inny cierpia tak jak my. Czy 鈍iat faktycznie stanie si lepszy, gdy zadamy cierpienie komu, kto przedtem by przy­czyn naszego cierpienia?

Ka盥y z nas s造sza powiedzenie: „Zemsta jest s這dka", lecz ma這, kto wie, 瞠 to zdanie wyrwano z kontekstu, przez co jest zupe軟ie opacznie rozumiane. Jest to fragment zdania zaczerp­ni皻ego z utworu Miltona, zatytu這wanego Raj utracony, które brzmi nast瘼uj帷o: „Zemsta, na pierwszy rzut oka s這dka, nieba­wem gorzko do siebie samej doskoczy". Innymi s這wy, Milton — tak jak wielu z nas — bole郾ie musia si przekona, 瞠 cho mo積a rozkoszowa si obmy郵aniem zemsty, to jej dokonanie nape軟i nas gorycz.

Obiekt naszej zemsty zas逝guje na surow kar i jaka cz窷 nas samych ochoczo wymierzy豉by mu j za to, co nam uczyni. Jednak, gdy zadamy w odwecie cierpienie, cz御tka dobra w nas samych zostanie umniejszona. Wiem co na ten temat. Sam rozkoszowa貫m si, ogl康aj帷 okrutne sceny z filmów z Clintem Eastwoodem graj帷ym Brudnego Harry'ego, który bra sk康in康 s逝szny odwet na niegodziwcach. Jednocze郾ie moje sumienie pot瘼ia這 akty bezmy郵nej destrukcji.
W Talmudzie napisane jest, 瞠 Bóg udzieli reprymendy anio這m wiwatuj帷ym z okazji zag豉dy armii egipskiej zatopionej przez wody Morza Czerwonego: „Jak瞠 mo瞠cie si cieszy? Wszak oni s te moimi stworzeniami?". Skoro nawet anio這wie radowali si pogn瑿ieniem wyst瘼nych, czemu nie mogliby鄉y czyni podobnie? I skoro Bóg pot瘼ia zachowanie anioów jako niew豉軼iwe, jak瞠 my mieliby鄉y nie uj嗆 za瞠nowania z powodu naszej satysfakcji?


Okres rozwoju cywilizacyjnego, w którym spo貫czno嗆 wzi窸a na siebie prawo i odpowiedzialno嗆 za karanie zbrodniarzy, broni帷 od tego obowi您ku pokrzywdzonych, by jednym najwi瘯szych post瘼ów ludzko軼i. Od tej chwili kara mog豉 by wymierzana sprawiedliwie i obiektywnie przez kogo, kto by uwik豉ny w spór i kim nie kierowa豉 郵epa 膨dza odwetu.

Có pocz望 z t wprawiaj帷 nas w zak這potanie emocj, budz帷 w nas 膨dz odwetu? Jak zwykle w przypadku pobudek sprzecznych z naszym sumieniem nale篡 s逝cha g這su sumienia nawet wtedy, gdy nie mamy na to si造 ani ochoty. Co jednak ro­bi, gdy pragniemy wywrze zemst w imieniu sprawiedliwo軼i, która zdaje si oczekiwa od nas zaanga穎wania si w czynienie tego 鈍iata lepszym domem dla nas wszystkich, co z kolei wy­maga這by wymierzenia komu tego, na co zas逝篡?

Ludzie kieruj帷y si wiar lub wspó販zuciem wychodz z za這瞠nia, 瞠 nale篡 przebacza, gdy to prze豉muje b喚dne ko這 nienawi軼i i przemocy. U chrze軼ijan wymóg przebaczania zawarty jest w jednej z najwa積iejszych modlitw — Modlitwie Pa雟kiej. Wyrazem takiego podej軼ia jest te Jezusowe zale­cenie, by nadstawia drugi policzek, podobne zalecenie znajduje si w Torze: „Nie b璠ziesz 篡wi w sercu nienawi軼i do brata" i w wielkim przykazaniu zawartym w Ksi璠ze Kap豉­skiej: „B璠ziesz mi這wa bli幡iego jak siebie samego" (19,18). Przy­kazanie to poprzedzone jest s這wami: „Nie b璠ziesz szuka po­msty, nie b璠ziesz 篡wi urazy".

Komentatorzy tak wyja郾iaj ró積ic mi璠zy zemst a uraz: m軼isz si wtedy, gdy mówisz swojemu s御iadowi, 瞠 nie po篡czysz mu w篹a ogrodowego, bo ostatnim razem odda ci zepsuty. 砰wisz uraz, je郵i mu mówisz: po篡cz ci w捫, mimo 瞠 ostatnim razem od­da貫 mi zepsuty. W takim przypadku nale瘸這by raczej kiero­wa si zasad: po篡cz ci w捫, bo jeste moim s御iadem.

Przebaczenie obmywa dusz z goryczy wywo豉nej wyrz康zo­n nam krzywd, któr podsyca planowanie zemsty na naszym krzywdzicielu. Je郵i obmy郵amy, jak wyrówna z nim rachunki, i nigdy nie czynimy nic w tym kierunku (a zazwyczaj tak wi瘯­szo嗆 z nas post瘼uje), sami pogr捫amy si w goryczy, nie wy­wieraj帷 瘸dnego wp造wu na tamt osob. Gdy motorem na­szego 篡cia staje si obmy郵anie zemsty, cz瘰to zni瘸my si do poziomu naszego krzywdziciela. Tracimy we w豉snych oczach i l瘯amy si, 瞠 stracimy w oczach innych ludzi. Perspektywa wyrównania rachunków, aczkolwiek kusz帷a, rzadko warta jest tego, co wyrz康za nam samym. Jak ju powiedzia貫m na wst­pie, powinni鄉y stara si wznie嗆 ponad przyziemn 膨dz zemsty. Nie dlatego, 瞠 udajemy 鈍i皻ych, lecz aby zachowa zdrowe zmys造. 砰cie jest zbyt cenne, by trwoni je na nienawi嗆. Wiemy jednak, jak trudno niekiedy stosowa si do tej i rady.

W biblijnej Ksi璠ze Wyj軼ia opisane s cierpienia Izraelitów w egipskiej niewoli. Z rozkazu faraona wszystkie noworodki p販i m瘰kiej mia造 by topione. 砰dowscy niewolnicy pracowali przy wyrobie cegie i byli poddawani karze ch這sty, je郵i nie uda這 im si wykona dziennego planu. Gdy zacz瘭i narzeka, faraon kaza im dodatkowo w豉snor璚znie zbiera trzci­n do wyrobu cegie, zamiast dostarcza im ten surowiec jak przednio. Tylko cudownej interwencji Boga zawdzi璚zaj 篡dzi swoje wyzwolenie z egipskiej niewoli. Dlatego mo瞠 nas dziwi, gdy czytamy w Ksi璠ze Powtórzonego Prawa nast瘼uj帷e zalecenie: „Nie gard Egipcjaninem, gdy by貫 w jego ziemi obcym przybyszem". Nie powiniene nienawidzi Egipcjan za swoj niedol nie, dlatego, 瞠 zas逝guj na twoje przebacze­nie, lecz dlatego, 瞠 ty sam zas逝gujesz na co lepszego ni ci庵貫 rozpami皻ywanie gorzkiej przesz這軼i. Dopóki tw dusz nadal z瞠ra nienawi嗆, dopóty jeste ich niewolnikiem.

Podczas rytualnego, rodzinnego posi趾u seder spo篡wanego z okazji 鈍i皻a, Pesach, upami皻niaj帷ego wyj軼ie z niewoli egipskiej, przed w豉軼iwym posi趾iem smakuje si odrobin gorzkiego zie­la, by przypomnie sobie gorycz niewoli, po czym gorzki smak usuwa si mac i winem symbolizuj帷ymi uwolnienie.

Gdy sobie u鈍iadomimy, 瞠 膨dza zemsty w rzeczywisto軼i jest potrzeb odzyskania w豉dzy nad w豉snym 篡ciem, by wy­zwoli si z roli ofiary i zast徙i bezradno嗆 dzia豉niem, mo瞠my znale潭 sposoby zaspokojenia tej potrzeby bez krzywdzenia dru­giej osoby i kompromisu z w豉sn dobroci.

 
« poprzedni artyku   nast瘼ny artyku »